شهرستان رستم یکی ازشهرستان‌های تاریخی وکهن استان فارس درایران است

یکی از شهرستان‌های دارای مردم لر استان فارس می‌باشد که در سمت شمال غربی این استان واقع شده‌است. مرکز این شهرستان شهر مصیری می‌باشد.از لحاظ جغرافیایی ازشمال با استان کهگیلویه و بویراحمد هم مرز می‌باشد. این شهرستان پیش از این ملحق به شهرستان ممسنی بود که در اواخر دهه ۷۰ و با تعیین فرمانداری برای این شهرستان، از نظر ساختار سیاسی مستقل اما همچنان در عرصه فرهنگ و سنت وابستگی انکارناپذیری با شهرستان ممسنی دارد. در ممسنی آثار فراوانی از ایران باستان باقی مانده است که از دورۀ ایلامیان تا ساسانیان را شامل می‌شود. آخرین کشف بزرگ باستان شناسی در ممسنی کاخ لیدوما در شهر فهلیان بوده است

تاریخ و تمدن شهرستان رستم

از لحاظ تاریخی به جرات میتوان گفت که شهرستان رستم یکی از قدیمی ترین زیستگاه های بشر بوده ، که در همه ی دوره های تاریخی نقش بی بدیل و بی نظیری داشته است.از دوره های تاریخی شهرستان رستم می توان به انسان های اولیه ی و دوران  پیش از باستان اشاره کرد زیرا ((غار بوف ))در یقه ی سنگر به روشنی گواه این موضوع میباشد.همچنین شهرستان ممسنی از دیر باز به خاطر طبیعت بکر ،مراتع ، بیشه زارها و منابع آبی فراوان محل سکونت مردمان دامدار  بوده است که از شاخص ترین این اقوام می توان قوم شول را نام ببریم.همچنین به گفته ی مو رخان انشان (نام قدیمی مناطق کوهستانی تمدن ایلامی)که قبل از مهاجرت آریایی ها، مردهاجزء اصلی انشان یا انزان بوده اند وتل اسپید نیز پایتخن انشان بوده است.قبیله ی ساکن رستم در زمان هخامنشیان نیز قبیله ی(( مردها)) بوده است که مردمانی از پارس بوده اند قبیله ی مردها در آن زمان جزو قویترین ، شجاعترین و نام آور ترین مردم پارس بوده اند که با شنیدن نام آنها دشمن میدان جنگ را رها کرده و میگریخته. سپاه ((مردها))که به دلیل هیبت و جسه ی بزرگ اکثرا با سلاح گرز میجنگیده اند با ضربات سهمگین خود به سپرهای دشمن باعث شکستگی کتفان دشمن شده و بدین ترتیب با شکستن صفوف دفاعی دشمن باعث پیروزی های بیشمار برای لشکر پارس می شدند

.

آقای رومن گریشمن ((Roman Ghrishman)) نویسنده و تاریخدان معروف در کتاب ((ایران از آغاز تا اسلام)) آثار ((دا و دور )) در کوه ((عنا) )مشرف بر روستای حسین آباد رستم راقبر پادشاهان اولیه ی هخامنشی میداند . بعضی از مورخان یونانی نیز ((کورش بزرگ))را پسر چوپانی از قبیله ی مردها می دانند.اریو برزن نیز از طائفه ی مردان بود که در زمان حمله ی اسکندر مقدونی و سپاه بزرگش به پارس با لشکری متشکل از سغدی ها ،مردها  و دیگر مردمان پارس در مقابل آنها ایستادگی کردند و تا آخرین نفس از سرزمین پارس دفاع کردند.بعد از ورود اسلام به ایران و به دلیل سکونت قوم شول در منطقه ی ممسنی و رستم این مناطق را به شولستان به معنی محل زندگی قوم شول نام گذاری کردند و سپس در اواخر زمان صفوی و اوایل حکومت قاجارنیز به ((محمدحسنی)) ((ممسنی))تغییر نام پیدا کرد.از لحاظ پهناوری درگذشته منطقه ی رستم یکی از دهستان های  فارس بوده است چنانچه میرزا حسن فسائی در کتاب ((فارس نامه ی ناصری))جلد 2صفحه ی 560چنین نقل میکند;دهستان رستم ممسنی که فهلیان جزو آن است دارای 58 قریه است

جغرافیا و اسامی دهات کشور جلد 2 صفحه ی 322 ;انجیره -پرین -بهمن یاری- تیرازجان- جوک بال- خنگ-دشت –  دشت روم -ده توت- ده تی -ده نو-نیمایی- دی مه سر نه -سماک بیمی- فاریاب- فریاب -قلعه مورد- قلعه نوگک- گلپایگان -گنجگان-گوپان- کوشک- مال قائد- مرازجان – مرزه بانی- موغستان زمانی که جرج کامرون و پرفسور هیکس تحقیقات خود را برلوایح موجود در محوطه ی لیدوما انجام دادند به این واقعییت دست یافتند که دو شهراز شهرهای هخامنشی با نام ((هوهنوری))و ((یوناری))در این لوحه  ذکر شده در شهرستان رستم قرار دارند، که محل فعلی آن چهار بازار،تل اسپید((هوهنوری))وکرم آباد،  منصورآباد وسرآب سیاه (( یوناری))تعیین شده است